OK English speakers, today is a Dutch post. Here comes your sister-tongue!
Vandaag zou mijn vader Ben van Tongeren 92 jaar geworden zijn. Hij stierf, 78 jaar oud, in 2013. Ik denk vaak terug aan de vele mooie dingen die ik van hem meegekregen heb. Hij was een creatieveling maar ook een gedegen vakman. Hij volgde een opleiding bouwkunde aan de TU Delft en werd architect. Mijn zus en ik werden als kind omringd door zijn bruisende stroom van ideeën en creaties. Toen ik klein was werkte hij aan huis aan zijn tekentafel en mocht ik vaak mee naar de drukker in Haarlem om litho’s of zeefddrukken op te halen. En soms mee naar Assen, waar hij zijn grootste project aan het realiseren was: het nieuwbouwproject Baggelhuizen. Apetrots was ik, toen we na jaren werk en kortere bezoekjes de opening bijwoonden. Er was een straatfeest met volleybal, barbecues en natuurlijk heel veel volk. En die nacht waren we te gast bij één van de bewoners van zijn woongemeenschap.
Mijn vader had grootse plannen, en was als architect geïnspireerd door utopisten. Hij droomde over een architectuur die een nieuwe samenleving vorm gaf, en slaagde er soms in dat waar te maken, zoals in Baggelhuizen, waar allerlei ideeën over samen wonen en openbare ruimte in terecht kwamen. Zijn enthousiasme was aanstekelijk en de tijdgeest van de jaren ‘60 en ‘70 waarin hij tot volwassenheid kwam bllijft een inspiratiebron voor velen. Die geweldige kleuren en vormen van die tijd staan nog altijd als een huis; veel meer wat mij betreft dan de door computers beïnvloedde kleuren en vormen van de jaren tachtig, die soms meer tijd nodig hadden om tot vollle wasdom te komen.
Het kantoor van mijn vader heette STUDIO PROTO DESIGN. Een ontzettend coole naam, vind ik nog steeds. ‘Studio’ staat voor een spannende, creatieve plek. ‘Design’ voor heel veel moois geproduceerd in die decennia, en de veel bredere liefde van mijn vader voor ontwerpen, van bestek (het Jensen bestek dat we nog altijd gebruiken) via open haarden (hij ontwierp onze open haard terwijl hij de open haarden fabriek Helex in Bennebroek ontwierp) tot typografie en drukwerk. En dan dat ‘PROTO’: een sterk statement dat er iets heel vooruistrevends gebeurt, een basaal onderzoek dat later pas echt tot succesvolle producten of ontwerpen kan uitgroeien. Deze studio zou alleen nooit groot worden, niet zoals bijvoorbeeld Rem Koolhaas’ OMA, die er misschien wel soortgelijke ambities op nahield. Mijn vader had wel tijdelijk personeel in dienst maar slaagde er niet in de grotere projecten in de wacht te slepen waar hij op inschreef, zoals de herindeling van het Museumplein in Amsterdam. Jammer, want het was een mooi plan, maar daar ging het niet om: je moest gewoon een gedegen organisatie achter je hebben om zoiets te kunnen realiseren, anders viel je natuurlijk af.
Georg Jensen bestek, uit 1 van de vele plakboeken
De Helex open haarden fabriek en pa’s eigen ontwerp dat we thuis hadden
Typografie en tekenwerk
Drukwerk uit Finland na een Scandinavische tour:
reclame voor Nokia laarzen (eind jaren ’70).
Dan nu even een sprong: ik zit al jaren te tobben over een woord dat de lading van mijn dagelijkse creaties kan dekken. Een wat paradoxale lading, want ik schrijf recitaties zonder betekenis. Ik wil ze niet betekenisloos noemen, maar dat is wel een gangbare term voor dit soort klankpoëzie. Technischer heet het dan bijvoorbeeld weer ‘non-lexicaal’, bijvoorbeeld als wij etnomusicologen inheemse muziek beschreven waarin klanken voorkomen die niets betekenen (ah-huna-ha-yo). Zo zijn er nog wat woorden. Maar onlangs viel mij in: proto-syllaben. Syllaben die wel zwanger zijn van betekenis en ook allerlei betekenissen kunnen krijgen, afhankelijk van wat de luisteraar erin hoort, maar die niet vertaalbaar zijn naar gewone taal. Eindelijk een woord gevonden dat me bevalt. En de cirkel is weer rond, want het prototype voor dit woord zoemde al ergens rond toen ik nog een peuter was, en natuurlijk geen flauw idee had wat ‘proto’ was.
Hulde, vader, en dank voor het volhouden van je scheppende, verbeeldingsrijke bestaan!
