boventoonzang

Waterorgan with Joachim Hartz (1961-2021)

Lees de uitgebreide Nederlandse versie onder de video.

Today is the opening of the exhibition dedicated to the work of my dear friend Joachim Hartz, who passed away on August 14, 2021: painter, musician, videographer, scenographer. etc. etc.. Here I introduce a soundpiece we made in the mid 90s and some context of my early work in collaboration with Silo Theater and Jochem. The Dutch version contains a more detailed account of my early memories as a sound explorer with Silo Theatre, founded by Milou Veling, and its predecessors at the Object Theatre department in the Amsterdam Theatre School. The Soundpiece is part of the exhibition and also available below.

Jochem Hartz in the performance installation of Silotheater, Een kaar in de graansilo, Festival De Parade, 1995. Photo Ania Harre.

 

In spring 2021 I began to organise the transfers of my DAT tapes with recordings from the Silo and from the Silo Theatre. When I learnt that no action was undertaken by my sound guy, some six weeks ago, I found someone with a DAT machine. I attempted to transfer some tapes, but several tapes, including one Silo tape, broke. When the news about Jochem arrived I went to look for audiocassettes recorded under the bridge during Een Kaar in de Graansilo, at Festival De Parade, 1995. One crippled recording of the Waterorgan turned up, and a complete one. The last one was immediately followed by an excerpt of a recording made by Jochem and others in an actual silo, with a long delay time. It was a repetitive sound of clanging metal, a pan flute and some voices. They vaguely reminded me of church bells and seemes somehow fitting as a sonic farewell to Jochem, so I decided to keep these two connected pieces in the original form, live from under a bridge in Amsterdam.

 

Waterorgel Kaarklok (Waterorgan Silobell).

Waterorgan designed and built by Jochem Hartz, played by Jochem and Mark van Tongeren

Silobell played by members of Silotheatre in the Graansilo.

All rights for the sound piece and photos reserved by the respective makers.

 

Jochem’s Waterorgan

In 1994 or 1995 Jochem had built a waterorgan. It consisted of several pipes that were placed vertically, and also vertically movable. These were not round pipes, but square ones, made of four planks. Like any organ pipe, the sound was produced through a slit in the side of the pipe. In ordinary organ pipes there is a bellows system that pushes air through the pipes. Jochem’s organ had a different method of producing airflow: the pipes were resting in a trough filled with water. The lower end of each pipe was open. By moving the pipes up and down by hand, we would change the height of the water inside the pipe, and add air pressure. I am not 100% sure about how it worked anymore: supposedly we pushed one or two pipes deeper into the water using one or two hands, driving the water level up into the pipe and increasing the air pressure, so that the tone began to sound. Once we let a pipe down again, the water would slowly recede, the pressure would be reduced and the tone would slowly fade out. The control of the tones was therefore not so direct, and not stable either. This allowed for several effects usually avoided in organ pipes, like the sound of moving air without a clear tone, or the occurance of so-called ‘voorlopertonen.’ These less stable tones would give rise to the flageolets (instrumental overtones) you hear. Of course Jochem was still working on this organ as we began to play it. Then we obtained precious studio time and the help of a sound engineer to make recordings to be played back in the theatre performance. We made several attempts to arrive at a satisfactory composition, adjusting things on the go. The recordings became part of a mix of playback sounds I would play and live sounds at the performance Een Kaar in de Graansilo.

Silotheater, Een kaar in de graansilo, De Parade, 1995. Photo Ania Harre.

 

The exhibtion opens today at the Fuse Gallery, NDSM, Amsterdam, and runs till October 3.

http://www.ndsm-fuse.eu/programma.html.

Here is a a video of some of Jochem’s work.

 

ADDITION October 2021: I just saw this video of the actual exhibition which I could not attend (10.000 km away). I am stunned really by the amount of work on display, what a productive guy he was!

What follows are my memories of Jochem’s early performances and our collaboration, including my first-ever performance, in Dutch.

 

Scène 1 Akte 1.
Eerste herinnering.

Rond 1990 gaat Daphne Object Theater studeren en zo doende zie ik vanaf het eerste jaar heel veel voorstellingen van alle studenten, vaak als collectief werk. De herinnering aan de allereerste voorstelling is nog in mijn geheugen gebrand. Vooral het stuk van Jochem.

We zitten te kijken naar een rij kartonnen borden op een afstand van een meter of 3-4. Daarop tekeningen of schilderingen van brommers (of mensen op brommers? – daar wil ik van af zijn). We horen het geluid van brommers die stilstaan, pruttelende motortjes. De borden bewegen amper, maar gaan gaandeweg een beetje onrustig heen en weer. Misschien een stuk of 10? De brommertjes beginnen zich te roeren, de geluiden worden wat drukker. Gepruttel wordt af en toe een dotje gas. De borden willen naar voren, dat is duidelijk. Het lawaai neemt toe, harder en harder, met van die aggresieve gas-stoten waar je je als wandelaar op een oversteekplaats niet bij op je gemak voelt. Nu wordt het echt heel onrustig, de brommers beginnen enorm intimiderend lawaai te maken. Dan opeens gaat er een bel: kennelijk was het een brug die weer open gaat. Het volle geweld barst los. De borden spuiten naar voren, recht op ons af, het geluid wordt angstaanjagend. Terwijl wij terugdeinzen is het geluid opeens weg, het licht uit en de zaal weer pikdonker.

(Jochem maakte de opname daadwerkelijk bij een geopende brug vlakbij de Theaterschool, en souffleerde de wachtenden, met  microfoon in de hand, steeds heftiger de gashendels te openen).

Silotheater, Een kaar in de graansilo, De Parade, 1995. Photo Ania Harre.

Scéne 1 Akte 2.
Tulundusac.

Milou maakt een voorstelling over een IJslandse mythe en nodigt mij uit om boventonen te zingen. Toevallig heb ik een paar weken geleden (augustus 2021) de opnames van deze voorstelling en de voorbereidingen teruggehoord op een oude cassette. Langdurig irritant geratel van een zware ketting over een katrol, een authentieke luchtdruk sirene (zo een die ik na 30 jaar opnieuw zie en hoor in een restaurantje in Yilan waar de chefkok aan alle gasten demonstreert wat het is), druk gepraat en geroep, en ik maar oefenen met zingen.
Jochem maakt een apparaat waarmee een bos omgehakt moet worden. Nou ja, wat heet. Het bos zijn slierten die van het plafond van de theaterzaal naar beneden hangen, plastic slierten. De machine is een stel wieken waar scheermesjes aan vastgemaakt zitten die dus al draaiend, horizontaal dat plastic moeten doorsnijden. En die wordt aangedreven door de motor van een centrifuge. En hoe wordt die machine dan wel gebruikt? Welnu die machine (inclusief die motor) moet op het hoofd van een boventoonzanger komen. En die motor moet op zeker moment flink gaan draaien. Dan loopt die boventoonzanger al zingend door dat bos en worden de bomen dus gekapt. Logisch toch? (Laat ik nou toevallig ook nog eens bang zijn voor centrifuge-motoren, die eens bijna mijn hand meesleurden en mijn arm aan gruzelementen draaiden omdat ik dacht een beetje te kunnen spelen met een handdoek die ik naar binnen liet zakken, terwijl het onding op volle toeren draaide. Ik keek ademloos naar de geweldige en mogelijk ook gewelddadige kracht van techniek). De scene in het bos met boventoonzang en een zacht-ronkende motor werd ruw maar wel opzettelijk verstoord door vreselijke lawaaiïge apparaten, als kettingzagen, ook door Jochem bediend. Dankzij Jochem kan niemand mij ervan beschuldigen dat ik alleen maar zoet-zalvende boventonen zing, mijn debuut uit 1992 is het bewijs. Milou houdt zich ondertussen met 1001 dingen bezig maar voor zover ik me herinner laat ze ons lekker onze gang gaan, heel karakteristiek, een werkwijze die ze later nog zal verfijnen en die tot allerlei memorabele sessies leidt.

Silotheater, Een kaar in de graansilo, De Parade, 1995. Photo Ania Harre.

Scène 1 Akte 3.
Waterorgel

Jochem heeft een waterorgel gebouwd voor de afstudeervoorstelling van Milou waar ik ook weer aan mee doe: ‘Een Kaar in de Graansilo,’ 1995. Jochem heeft daarvoor een fraai waterorgel gemaakt. Die bestaat uit enkele verticale, beweegbare pijpen die een toon kunnen maken door een sleuf in de zijkant. Het zijn geen ronde pijpen maar vierkante, zelf in elkaar gelijmd door Jochem van vier planken. Normaalgesproken drijft een blaasbalg de lucht door de pijpen, maar Jochem heeft een alternatief systeem bedacht: de rij pijpen rust in een trog met water en het ondereinde van elke pijp is open. Door ze met de hand omhoog te trekken uit het water en weer neer te laten, kan je de hoogte van het waterniveau en dus de luchtdruk variëren. Volgens mij trokken we ze omhoog waardoor het water laag kwam te staan en de pijp als het ware ‘inademde,’ en begonnnen dan de pijp gecontroleerd weer in het water te laten zakken waardoor de toon ging klinken (maar het kan evengoed eerst omhoog halen geweest zijn). We konden de toon niet helemaal direct of stabiel controleren, hij stierf langzaam weg naarmate de druk weer wegviel. Er ontstonden zo geluiden die normale orgelbouwers koste wat kost willen vermijden, zoals het geluid van duidelijk hoorbare ‘ademende’ lucht en voorlopertonen (dat dat zo heette leerde ik later van instrumentenbouwer Horst Rickels, die mogelijk de aanzet had gegeven voor Jochem’s waterorgel tijdens lessen op de Theaterschoool). Deze minder stabiele tonen leidden tot de flageoletten (instrumentale boventonen) die je hoort. Uiteraard was Jochem nog bezig zijn orgel te bouwen toen we ermee begonnen te spelen. We kregen studiotijd en een technicus toegegewezen om opnames te maken voor gebruik tijdens de voorstelling, deden diverse pogingen om tot een rudimentaire compositie te komen en leerden al doende. De opnames werden onderdeel van een mix van allerlei geluiden die ik van banden en obscure elpees en cds had verzameld, en vermengd met live gezongen en gespeelde geluiden en muziek.

Silotheater, Een kaar in de graansilo, De Parade, 1995. Photo Ania Harre.

Scène 2 Akte 1.
De Parade

De chemie rond het brandende kernpunt van Milou en Jochem breidt zich uit tot een organisme dat zichzelf voortdurend ontwikkelt en transformeert. Terts Brinkhof ziet het stuk en nodigt Milou uit om op een uithoek van festival De Parade te komen spelen, onder de brug over de Amstel. We krijgen de kans het stuk nog wekenlang op te voeren, vaak non-stop gedurende lange avonden. Ik voel me als een vis in het water in deze vreemde multidimensionale wereld, waarin mensen over het plafond en de zijmuren lopen, de grond een spiegelend oppervlak is, en het achterdoek soms een peilloze diepte van een soort tunnel laat zien, die toch geen tunnel is (het is een filmopname loodrecht naar beneden in een kaar van de Graansilo). Wat hier gebeurt, is veel groter dan wat ik ooit zal kunnen bevatten. De biotoop die Milou om ons heen bouwt zwelt aan tot haast mythische proporties: bouwers, restaurateurs, licht- en projectiemensen, performers, en vooral veel denkers-makers zoals Jochem. Ik begrijp soms bar weinig van de discussies waar dit allemaal over gaat, maar het prikkelt enorm en opent deuren. Alles hecht zich diep in mijn wezen vast en plant zich ook in mijn onderbewustzijn. Gedurende tientallen jaren zullen Jochem, Milou en de Graansilo in allerlei fantastische dromen opduiken, allemaal terug te voeren op die eerste voorstellingen.

Silotheater, Een kaar in de graansilo, De Parade, 1995. Photos Ania Harre.

De Waterorgel Opname

Dit voorjaar wilde ik mijn digitale audiocasettes laten overzetten van opnamesessies in een kaar (de verticale schacht die als opslagplaats voor graan etc. diende) en van andere geluiden gebruikt voor Silo Theater. Toen ik merkte dat daar niets van kwam vond ik in augustus iemand met een DAT machine en wilde beginnen met het overzetten. 1 of 2 Silo tapes braken of wilden niet afspelen. Toen het nieuws over Jochem’s dood kwam ging ik de gewone audiocassettes checken. De opname hier is een fragment van vier uur tape opnames, live onder de brug op de Parade, 1995. Het Waterorgel kwam diverse malen voorbij en wordt hier gevolgd door een opname die een aantal leden van Silo Theater maakten in zo’n kaar van de Graansilo aan de Westerdoksdijk. De lange galm van de kaar en het kerkklok-achtige geluid met wat vage andere geluiden, voorafgegaan door Jochem’s waterorgel, vormde de soundtrack van mijn eigen rouwproces hier in Taiwan. Vandaag opent de tentoonstelling aan het zeer diverse werk van deze veelzijdige kunstenaar en dierbare vriend. Inderdaad, “Jochem was een hartzvriend van velen” zoals de poster vermeldt.

 

Jochem Hartz, 1999. Photo by Mark van Tongeren

 

Het ligt in de bedoeling dat dit bescheiden audioretrospectief rondom Jochem een vervolg krijgt met meer audioreleases uit de Silo en van Silo Theater.

Hier is nog een mooi artikel in Trouw gewijd aan Jochem.

Rechten van audio, video en foto voorbehouden.

All rights of audio/video/photo reserved.

 

ON SALE : Overtone Singing Book + CD

Overtone Singing (2004) is sold out now.

 

The newly revised, updated and expanded edition, entitled

Overtone Singing. Harmonic Dimensions of the Human Voice

is scheduled to be published in spring 2022 by Terranova / MIT Press.

 

Read all about the 2004 book and the CD on this page.

 

Below: the special hardcover edition (pictured with the CD in the back). Both paperback and hardcover are printed with high quality print (paper/binding) that will last another century.

 

 

TongerenOvertoneSingingCover3
BOOK SUMMARY:
In Overtone Singing, ethnomusicologist and singer Mark van Tongeren provides a fascinating insight into the timeless and universal aspects of sound and vibration. Grounded in a decade-long study of Asian music, he draws upon various fieldwork experiences, interviews with eastern and western musicians, in addition to the work of numerous scholars. He presents a multidisciplinary vision on sound that runs from World and contemporary music to the science of acoustics and perception, to music philosophy and the spiritual dimensions of music. Written in a non-technical style, this book and accompanying audio CD are indispensable guides to musicians, listeners and music specialists seeking a deeper understanding of the nature of the human voice, sound and overtones.

 

 

Read all about the book and the CD on this page.

 

 

 

The Ouroboros Concert

Voor nederlands even naar beneden skrollen.

Here is a letter I wrote earlier this year when I was about to turn 50 (want to get on the mailinglist too? let me know!):

I love the number 49 and its symbolism. Much better than 50. So I prefer to send out a shout to everyone on the last day of my 49th year in which I am walking on this strange and wonderful place called earth, rather than on the first day of the 50th year. My dear sister Daphne somehow knew I wanted to celebrate while I was still 49, when she organised a surprise party for me several months ago. I completely and totally bought it, even after my mom and two friends showed up in a park where you would not expect that. What a great present!

And then the Tuvans, for whom 49 is a special number, play their magic on me too. Tuva and its inhabitants have shaped my life in many ways. When I was halfway on to this point of my life and getting close to 25 years old, I first visited Tuva and fell in love with the place forever. 12 Years later I visited Tuva with June Wen, and it was then and there that we found out that we are destined for each other. That led to our marriage, to our kids, to me moving to Taiwan. Life-changing experiences in which Tuva seemed to play a role.

And right now, guess what? Earlier this year I began organising several Tuvan concerts here in Taiwan, and I was asked to curate two different acts for the Asian Pacific Traditional Arts Festival. And today (last day of 49) the first Tuvan group, a young quartet called Ezengi, has just finished their job (which they did very well) and returns to Tuva. And tomorrow (first day of 50) four fine senior musicians arrive from Tuva to Taiwan for this weekend’s performances: Shonchalai and Nachyn Choodu, Andrei Öpei and Valerii Mongush. Coincidence?

 

And then, there was this other coincidence this year. When I fist visited Tuva I learned about a Scythian ornament found during archaeological excavations, consisting of a panther biting its own tail. A wonderful symbol of infinity and the ever-repeating cycles of events. “Ma fin est mon commencement” (“my end is my beginning’) as mediaeval poets and musicians such as Guillaume de Machaut knew so well. This spring a very noble and inspiring friend, the philosopher Fons Elders, sent around a message with his view about this symbol, which is known as the ouroboros in the western world. A little later I performed in the Oosterkerk in Amsterdam with the wonderful Turkish ney player Sinan Arat, a concert I had arranged to be filmed so that I could share it with everybody. In the background of our stage happened to be . . . an ouroboros. So a few days ago, while working on the video I decided to call it “The Ouroboros Concert”. The next day I took the Tuvans to the Pacific Ocean – Tuva being very far removed from any sea or ocean. They decided to try surfing and that’s how I noticed the Scythian ouroboros tattooed on the arm of Anchy Damdyn. What a great idea! The first time ever I imagined I could have a tattoo too.

So by way of celebration and to express the gratitude I feel for being a human amidst so many wonderful human beings I share this Ouroboros concert video with you.

 

Nederlands

Hier is een brief die ik onlangs rondstuurde, toen ik op het punt stond 49 te worden (ook op de mailinglijst? laat het weten!):

49 Is een prachtig getal met een prachtige symboliek. Veel beter dan 50. Dus stuur ik een groet aan iedereen op de laatste dag van de 49 jaar dat ik op deze vreemde, wonderlijke planeet rondloop, in plaats van de eerste dag van mijn 50e. Mijn lieve zus Daphne voelde kennelijk al aan dat ik liever even stil sta bij mijn leven op mijn 49e, toen ze een surprise party voor me oganiseerde enkele maanden geleden. Ik stonk er totaal in, zelfs nadat mijn moeder en enkele vrienden spontaan opdoken in een park waar je hen toch niet 1-2-3 samen verwacht. Wat een geweldig cadeau!

En de Toevanen, voor wie het getal 49 ook speciale betekenis heeft, duiken ook weer op haast magische wijze op. Zoals jullie weten hebben Toeva en haar inwoners mijn leven op allerlei manieren vorm gegeven. Toen ik halverwege het punt was waar ik nu ben, dus bijna 25 jaar oud, bezocht ik Toeva voor het eerst en raakte voorgoed verslingerd aan deze plek. 12 Jaar later ging ik naar Toeva met June en we ontdekten, toen en daar, dat we voorbestemd waren voor elkaar. Dat leidde dus tot ons huwelijk, kinderen en tenslotte mijn verhuizing naar Taiwan. Nog een levenswending waar Toeva haast een sturende hand in leek te hebben.

En wat is er nu aan de hand? Ik begon eerder dit jaar een aantal Toevaanse concerten te organiseren hier in Taiwan, en werd onder andere verzocht twee programma’s in te vullen voor het Asian Pacific Traditional Arts Festival. En vandaag (de laatste dag dat ik 49 ben) vertrekt de eerste Toevaanse groep, een jong kwartet genaamd Ezengi (nadat ze zich trouwens uitstekend gekweten hebben van hun taak). En morgen (de eerste dag dat ik 50 ben) arriveren er vier geweldige senior musici uit Toeva: Shonchalai en Nachyn Choodu, Andrei Öpei en Valerii Mongush. Toeval?

 

En dan was er nog iets dit jaar. Toen ik Toeva voor het eerst bezocht leerde ik een Scythisch ornament kennen, dat bij archeologische opgravingen gevonden was en dat bestaat uit een panter die in zijn staart bijt. Een prachtig symbool van oneindigheid en de eeuwigdurende cycli van gebeurtenissen. “Ma fin est mon commencement” zoals middeleeuwse dichters en musici als Guillaume de Machaut heel goed wisten. Dit voorjaar stuurde vriend en inspiratiebron Fons Elders een bericht rond met daarin zijn visie op dit symbool, dat bekend staat als oeroboros in de westerse wereld. Iets later trad ik op in de Oosterkerk in Amsterdam met een geweldige Turkse ney-speler, Sinan Arat, een concert dat ik liet opnemen op video (en waarvoor je de link onderaan vindt). Juist achter ons podium bevond zich . . . een mooie uit hout gesneden oeroboros. En dus besloot ik een aantal dagen geleden toen ik met de video bezig was om ons optreden Het Oeroboros Concert te noemen. De volgende dag (afgelopen zaterdag) nam ik de Toevaanse musici mee naar de oceaan (waar de Toevanen verder van verwijderd zijn dan zo’n beetje wie dan ook ter wereld). Ze wilden graag gaan surfen en zo ontdekte ik de tatoeage van zo’n Scytische oeroboros op de arm van Anchy Damdyn. Wat een geweldig idee! Nooit eerder had ik ook maar een seconde de gedachte gekoesterd dat een tatoeage voor mij zelf ook best interessant kon zijn.


Dus om even stil te staan bij dit bijzondere moment in mijn leven en uitdrukking te geven aan de dankbaarheid om een mens te zijn te midden van allerlei fantastische mensen met wie ik mij omringd weet, deel ik nu deze Oeroboros concertvideo met jullie.

 

Concert with Sinan Arat in Oosterkerk, Amsterdam

Over enkele weken doe ik een dubbelconcert met Sinan Arat in de Oosterkerk in amsterdam. Hij is vooral bekend van zijn ney spel, zijn hoofdinstrument. Ik heb hem nog niet ontmoet maar we hebben wel overlegd hoe we het willen gaan doen. Vanwege ons beider voorliefde voor improvisatie hebben we besloten te proberen om niet twee solo-blokken te spelen met een beetje overlap, maar de uitwisseling aan te gaan. Ik ben al langer op zoek naar samenwerking met een goede fluitspeler. In Taiwan zijn die dun gezaaid, zeker spelers die een dergelijke rijke, luchtige klank produceren. Dat heb je natuurlijk in Japan met de shakuhachi en in India met de bansuri (die Sinan ook bespeelt). Maar ik werd helemaal stil van het spel van Sinan toen ik gisteren onderstaande video van hem bekeek. Van die prachtige, lange, rustige tonen, waarin de adem steeds doorklinkt, en daarmee de ziel van de speler – of van de muziek zelf zo je wilt.

 

 

Sinan bespeelt naast de ney rietfluit ook lijsttrommels en zingt, en hij heeft Indiase muziek bestudeerd. En aangezien ik de laatste jaren ook experimenteer met fluiten en met de Marrokaanse bendir lijsttrommel én omdat ik ook al jaren met Indiase muziek bezig ben, hebben we aardig wat overlap. Ik ben heel benieuwd hoe dat gaat uitpakken, zijn voornamelijk traditionele spel met mijn meer experimentele benadering.

 

Het concert is op zondag 15 juli en begint om 12:00

Gratis toegankelijk (donaties welkom).

Adres: Oosterkerk, Kleine Wittenburgerstraat 1, Amsterdam.

 

De dag ervoor doe ik een eendaagse workshop boventoonzang, ook in de Oosterkerk in Amsterdam, voor wie wil kennismaken met deze techniek.

 

Beluister ook het mooie interview met Sinan rondom de VPRO sessie.

“Sinan Arat uit Turkije speelt en improviseert op de ney (Turkse fluit) en laat zich inspireren door de Ottomaanse en Anatolische traditie. Hij wordt begeleid door Alper Kekeç op percussie. In het interview met Giovanca vertelt Sinan hoe hij kennis leerde maken met de ney.”

 

 

 

Stem/Voice Workshop in Amsterdam

(for English see below)

Het is al weer jaren geleden dat Mark van Tongeren in Nederland een workshop heeft gegeven. In juli is er weer een kans om 1 of 2 dagen aan je stem te werken en zelf te ervaren hoe je boventonen in je stem hoorbaar kunt maken.

 

Workshop Stemyoga & boventonen
Zaterdag 8 juli (beginners), zondag 9 juli (gevorderden)
10:00 – 20:00 (met 2 pauzes)
Dokzaal, Plantage Doklaan 10-12, Amsterdam (nabij Artis)

 

In deze workshop maak je kennis met de methode die Mark ontwikkeld heeft om op een natuurlijk manier de mogelijkheden van je stem te verkennen.

Je begint met de adem, meditatie en opwarmoefeningen, waardoor je ‘in je lichaam’ komt. Vandaaruit laat je de klank van je stem in allerlei vormen tevoorschijn komen. We richten ons vervolgens vooral op resonantie/boventonen en op improviseren, en leren hoe die twee beide al gegeven zijn in hoe we dagelijks geluid maken.

De workshop wordt deels gehouden in de geweldige akoestiek van de Dokzaal, een lust voor oog en oor.

Ben je beginner, kom dan dag 1 en ga door met dag 2 als je dat wilt. Als je al ruime ervaring hebt met de stem en boventonen kan je eventueel alleen de tweede dag komen.

We houden twee korte en twee langere pauzes. In de Dokzaal, waar we overdag ook al eens gaan zingen, sluiten we na het avondeten af met een slotsessie. Geheel opgeladen weer naar huis!

Kosten: 1 dag €75, 2 dagen €130. Je krijgt € 5 euro per-dag korting (€70 1 dag, €120 twee dagen) als je je deze week aanmeldt (uiterlijk vrijdag).

Schrijf naar info@fusica.nl om je aan te melden of voor vragen.

Je kan het bedrag overmaken naar NL89INGB0006301187, t.n.v. M.C. van Tongeren, in Bennebroek.
In principe is de workshop in het Nederlands, mochten er veel niet-nederlandstalige aanmeldingen zijn en wordt het engels, dan hoor je dat.

 

Workshop Voice Yoga & Overtones
Saturday July 8 juli (beginners), Sunday 9 juli (advanced)
10:00 – 20:00 (met 2 pauzes)
Dokzaal, Plantage Doklaan 10-12, Amsterdam (nabij Artis)

In this workshop you get to know Mark van Tongeren’s method to explore the possibilities of your voice in a natural way. You start with breathing, meditation and warming-up exercises, bringing you ‘into your body’.From there you allow the sounds of your voice to appear in many different forms. We continue to focus on resonance/overtones and om improvising and learn how these two are already there in the way in which we make sound in our daily life. The workshop is partly conducted in the amazing acoustics of the Dokzaal. Are you a beginner, join for day 1 and go on to day 2 if you like. If you have ample experience with the voice and overtone singing you could come only on day 2, though following the 2 days is better.
Price: one day €75, 2 days €130. There is a 5 euro per-day euro discount (€65 one day, €120 two days) for early-bird registrars (no later than Friday June 23).

In principle the workshop is in Dutch, but let me know if Dutch is a problem, I’ll let you know if it can be in English. Write an email to info@fusica.nl to register or ask questions.

You can make your payment to NL89INGB0006301187, M.C. van Tongeren, in Bennebroek.

Trailer “Space Sound Voice” – Overtone singing (English)

“Space Sound Voice – A Quest for the Origin of Harmonics” – 45min 2009 German. A film documentary about Overtone Singing and Harmonics.

DVD available on Void Visuals. (title: Raum Klang Stimme).

Harmonic Singing (also known as overtone singing) has the power to move us deeply. It is an ancient form of singing, using our voice to produce two or more tones at once. But how does it work? And how can harmonic singing have such a profound effect on us?

Harmonic Singing (also known as overtone singing) has the power to move us deeply. It is an ancient form of singing, using our voice to produce two or more tones at once. But how does it work? And how can harmonic singing have such a profound effect on us?

In the documentary Raum Klang Stimme (Space Sound Voice), filmmaker Minghao Xu takes us on a quest for the origins of harmonics, giving us insight in our amazing ability to sing harmonics. Not only a varied range of international harmonic singers is introduced, but also the scientific side is well presented, resulting in an inspirig journey through the world of sound.

This film documentation, portraying seven musicians, tells the story of my personal quest for and fascination of ‘overtone-singing’ and the harmonic proportions.

With:

David Hykes
Christian Bollmann
Wolfgang Saus
Danny Wetzels
Hosoo & Transmongolia
Jill Purce
Mark van Tongeren

Jonathan Harvey’s Forms of Emptiness morgen bij Musica Sacra

Morgen opent het Musica Sacra Festival in Maastricht met Forms of Emptiness van de onlangs overleden Britse componist Jonathan Harvey (1939-2012). Een groots opgezet stuk voor drie koren en twee boventoonzangers op basis van de onovertroffen Hart Soetra (een fascinerende tekst die ik zelf sinds een jaar of wat reciteer) en teksten van E.E. Cummings. Was ik in Nederland geweest, dan had ik meegedaan, maar met Diem Borg Groeneveld hebben ze in ieder geval 1 goede boventoonzanger. Hij laat weten zelf wat meer te doen qua boventonen dan wat de partituur voorschrijft. Waarschijnlijk wist Harvey in 1986 nog niet wat er allemaal mogelijk was, of kon hij niemand vinden die kon doen wat hij graag wilde horen. Neemt niet weg dat Harvey een uitstekende componist was met interessante ideeën over muziek en resonantie, zoals na te lezen in zijn boek In Quest of Spirit.

Overigens is deze week de 70e verjaardag van Michael Vetter, avant-garde fluitist en later ook deelnemer aan Stockhausen’s vroege werken met boventoonzang (maar weer niet de eerste, Stimmung, uit 1968). Vetter’s half-Japanse dochter Mayuko schreef nog vóór Harvey’s stuk uit ’86 een boek vol zeer ingewikkelde boventoonzang-etudes. Zij was toen 6 jaar oud…. (en kon elk stuk zelf zingen). Er was dus wel degelijk meer gaande dan Harvey vermoedde. En nog steeds weten componisten niet goed wat ze moeten of kunnen doen met boventonen. Als alles goed gaat zullen Rollin Rachele en ik, alias het Superstringtrio, in november van dit jaar nog eens laten horen wat je allemaal nog meer kan met vokale boventonen, in Amsterdam en in Polen. We houden je op de hoogte. Eerst genieten van Harvey’s Forms…  bij Musica Sacra, gezongen door Studium Chorale o.l.v. dirigent Hans Leenders.

March10-13: PhD defense and performances

On March 13 I shall, deo volente, succesfully defend my thesis

Grenzen van het hoorbare: over de meerstemmigheid van het lichaam (Thresholds of the Audible: about the Multiphony of the Body).

For those interested there are several opportunities to attend performances in the days prior to the defense. All events can be attended free of charge.

Superstringtrio: Rollin Rachele & Mark van Tongeren

Superstringtrio: Rollin Rachele & Mark van Tongeren (Photography Jochem Hartz)

Sunday 10 and Tuesday 12 March

18:30, doors open 18:00

Incognito Ergo Sum, performance

Dokzaal, Plantage Doklaan 8-12, 1018 CM Amsterdam

With Superstringtrio (Rollin Rachele, Mark van Tongeren, voices), Horst Rickels (artistic advice), Daphne van Tongeren (light-performance) and Maksim Chapochnikov (speaker).

+

mark van tongeren nulpunten

0… / Zeropoints

Monday 11 March

13:30-16:30, ongoing

0…: an overtone singing marathon for two singers

Academy of Creative and Performing Arts, Rapenburg 38, Leiden

With Superstringtrio (Rollin Rachele, Mark van Tongeren, voices), Paul Oomen (live compositional direction).

Academy of Creative and Performing Arts, Leiden University, Rapenburg 38, Leiden.

+

Thresholds of the audible

Thresholds of the audible

Wednesday 13 March

12:45 – 13:15 Introductory talk, Zaal 2

13:45 – 14:45 Defense, Senaatskamer

14:45 – 15:45 Reception, downstairs

Academiegebouw, Leiden University, Rapenburg 73, Leiden

On the Fusica website you can find more information on all the events:

Fusica logo

And here you may announce your wish to attend one or more of the events.

Your attendance at one or more of the events will be much appreciated!

Rollin Rachele (Photography: Jochem Hartz)

Rollin Rachele (Photography: Jochem Hartz)

Thanks for sharing, hope to see you.

Mark van Tongeren